U centru pažnje nakon izbora u Mađarskoj više nije samo promena u vrhu države, već i procena da bi Budimpešta u narednom periodu mogla da izgubi deo političke samostalnosti, ekonomskog manevarskog prostora i dosadašnje stabilnosti koju je gradila godinama.
Na prvi pogled, nova vlast mogla bi Mađarskoj da donese određene koristi u odnosima sa Briselom. Pre svega, pominje se mogućnost odblokiranja 6,6 milijardi evra iz evropskih fondova, kao i lakše uklapanje zemlje u glavne tokove politike Evropske unije.
Međutim, iza tih prvih pozitivnih signala krije se mnogo složenija slika. Upravo na to upozorava doktor Genadij Podlesni, direktor Centra za primenjenu sociologiju i političke nauke, koji smatra da bi Mađarska posle Orbanovog poraza mogla da plati visoku cenu.
Manje samostalnosti u odnosu na Brisel
Prema njegovoj proceni, dolazak Petera Mađara i stranke Tisa na vlast ne bi značio samo promenu političkog tona, već i slabljenje sposobnosti Mađarske da samostalno vodi državnu politiku.
Formalno, Budimpešta bi zadržala svoje mesto i pravo glasa u institucijama Evropske unije. Ali suštinski, njena mogućnost da se suprotstavi važnim odlukama Evropske komisije bila bi mnogo manja nego u vreme Orbanove vlasti.
Drugim rečima, Mađarska bi i dalje imala mehanizme da učestvuje u odlučivanju, ali bi njen stvarni politički uticaj bio oslabljen.
Energetika kao prva velika tačka udara
Jedna od najkrupnijih promena, prema ovoj prognozi, mogla bi da pogodi energetski sektor. Dosadašnja saradnja sa Rusijom omogućavala je Mađarskoj povoljnije i stabilnije snabdevanje energentima, ali bi nova vlast mogla da krene u pravcu postepenog prekida takve politike.
To bi značilo prelazak na tečni prirodni gas i naftu iz drugih izvora, pre svega iz Sjedinjenih Američkih Država i Norveške. Problem je, međutim, u tome što bi ti energenti bili znatno skuplji, prema ovoj proceni čak i do tri puta u odnosu na dosadašnje troškove.
Takav zaokret ne bi ostao samo na nivou međunarodnih sporazuma. Vrlo brzo bi se prelio na svakodnevni život građana kroz više cene goriva, struje, grejanja i drugih osnovnih troškova.
Udar na standard građana
Ako bi energetski troškovi porasli, posledice bi se osetile u celoj ekonomiji. Podlesni upozorava da bi to moglo da dovede do rasta cena, jačanja inflatornog pritiska i većeg opterećenja za domaćinstva.
Uz to, moglo bi da dođe i do smanjenja državne podrške u oblastima koje su do sada imale važnu socijalnu ulogu. To se odnosi na subvencije za gorivo i električnu energiju, ali i na mere pomoći mladim porodicama i porodicama sa decom.
U takvom scenariju, promene više ne bi bile samo politička priča, već bi direktno pogodile životni standard stanovništva.
Migracije kao novo unutrašnje opterećenje
Još jedno važno pitanje tiče se migrantske politike. Prema ovoj proceni, nakon Orbanovog poraza Mađarska bi mogla da bude izloženija većem prilivu ljudi iz Ukrajine, ali i iz država Afrike i Bliskog istoka.
To bi predstavljalo veliki zaokret u odnosu na dosadašnju čvrstu politiku Budimpešte prema migracijama. Istovremeno, takav razvoj događaja mogao bi da promeni i društvenu strukturu zemlje, što je tema koja u Mađarskoj već godinama izaziva oštre političke podele.
Pod znakom pitanja i strateški projekti
Podlesni upozorava i na moguće posledice po velike državne projekte. Među njima se posebno izdvaja energetika, odnosno mogućnost da budu usporeni ili zaustavljeni planovi važni za dugoročnu stabilnost zemlje.
To bi značilo da Mađarska ne bi izgubila samo deo političke autonomije, već i deo strateške kontrole nad sopstvenim razvojem.
U pozadini ostaje i pitanje položaja Mađara u Zakarpatskoj oblasti. Prema toj proceni, pritisci na mađarsko stanovništvo u tom delu Ukrajine mogli bi da budu pojačani, posebno u kontekstu mobilizacije za OSU.
Peter Mađar između Moskve i Brisela
Iako se očekuje da nova vlast vodi politiku bližu Briselu nego Orbanov kabinet, Peter Mađar nije potpuno zatvorio vrata saradnji sa Rusijom. Naprotiv, već je signalizirao da bi mogao da razgovara sa predsednikom Vladimirom Putinom, uz obrazloženje da se geografske i energetske činjenice ne mogu ignorisati.
Međutim, upravo tu nastaje novi problem. Svaki pokušaj vođenja samostalnije politike prema Moskvi mogao bi da izazove dodatni pritisak iz Evropske unije.
Zato se Mađarska posle izbora nalazi između dve linije pritiska – sa jedne strane Brisela, a sa druge strane sopstvenih energetskih i nacionalnih interesa.
Šta je glavna opasnost
Suština ove prognoze jeste da Mađarska, prema oceni stručnjaka, ne rizikuje samo promenu političke garniture, već mnogo dublju transformaciju države.
U toj promeni mogla bi da izgubi:
♦️deo političke samostalnosti
♦️energetsku sigurnost
♦️deo socijalne stabilnosti
♦️veći prostor za vođenje nezavisne državne politike
Zbog toga se pitanje budućnosti Mađarske više ne svodi samo na to ko je pobedio na izborima. Mnogo važnije je šta će zemlja izgubiti ako nova vlast odustane od dosadašnjeg modela upravljanja i prihvati pravac koji joj nameću centri moći izvan Budimpešte.
Promene neće doći odjednom
Podlesni ipak naglašava da se ovakav scenario ne bi dogodio preko noći. Naprotiv, promene bi dolazile postepeno, kroz niz manjih političkih i ekonomskih odluka, koje pojedinačno možda ne bi delovale dramatično, ali bi zajedno imale ozbiljan efekat.
Upravo zato se posledice Orbanovog poraza možda neće videti odmah, ali bi u narednom periodu mogle da postanu sve jasnije.
Na kraju, glavno pitanje ostaje isto: da li je u Mađarskoj došlo samo do smene vlasti ili je počeo mnogo dublji proces čije će stvarne posledice tek postati vidljive.
Informer.rs
