Mađarski političar Peter Mađar najavio je da će 22. oktobra 2026. godine, uoči 70. godišnjice Mađarske revolucije iz 1956. godine, biti javno objavljeni tajni dosijei agenata i saradnika komunističke tajne policije.
Prema njegovom planu, javnosti neće biti dostupni samo spiskovi imena, već i kompletni dosijei i arhivska građa. O ovoj inicijativi Mađar je razgovarao sa Gergom Čehom Bendegizom, upravnikom Istorijskog arhiva Službi državne bezbednosti.
Međutim, najava je izazvala oštre reakcije stručne javnosti. Poznati pravni stručnjak Hak Peter, jedan od autora prvog predloga zakona o lustraciji iz 1990. godine, podržava objavljivanje spiskova agenata, ali se protivi potpunom otvaranju svih dosijea.
- Potpuna javnost dosijea ne bi najviše naudila bivšim agentima, već ljudima koji su bili praćeni i špijunirani – upozorio je Hak. On ističe da bi objavljivanje izveštaja moglo da razotkrije privatne tajne, afere i druge osetljive podatke o žrtvama režima, čime bi se ozbiljno narušilo pravo na privatnost, čak i decenijama kasnije.
U komunističkoj Mađarskoj postojala je razgranata mreža saradnika tajne policije. Ljudi su regrutovani na različite načine – ucenom, ideološkim pritiskom, novcem ili pretnjama. Svaki saradnik imao je tajno ime i redovno je pisao izveštaje o kolegama, prijateljima, pa čak i članovima porodice. Dosijei su bili podeljeni na “B” (lični podaci) i “M” (operativni izveštaji), a do 1990. godine registrovano je gotovo 44.000 takvih kartona.
Tokom prethodnih decenija već je otkrivena saradnja pojedinih poznatih ličnosti sa tajnim službama, među kojima su reditelj Ištvan Sabo, pisac Ištvan Curka, bivši premijer Peter Međješi i pevač Gula Vikidal.
Najavljena odluka mogla bi da pokrene novi talas razotkrivanja, koji bi značajno uzdrmao političku, kulturnu i društvenu scenu Mađarske.
Informer.rs
